28.11.22 աշխատանք

Ողջույն իմ սիրելիներ։Անցած շաբաթվա ընթացքում մենք ծանոթացանք Մխիթար Գոշի և Վարդան Այգեկցու առակներին։Պատմեցինք և քննարկեցինք առակների թաքնված իմաստներն ու մտքերը։

Փորձենք ամփոփել։

1.Թվիր և ներկայացրու, թե առակներն ինչ են սովորեցնում։

Առակները լինում են տարբեր և իհարկե առակները շատ իմաստներ կարող են ունենալ։ Օրինակ կարող են սովորեցնել չլինել ինքնասիրահարված, լինել բարի, առատաձեռն։

2.Մարդկային բնավորության որ գծերն են քննադատվում առակներում։

Ժլատությունը, ինքնասիրահարվածությունը, չարսիրտ լինելը։

3․Արդյո՞ք համամիտ ես առակներում ուսուցանվող մտքերի ու խրատների հետ։Հիմնավորիր կարծիքդ։

Այո։ Որովհետև առակները գրվել են տարիներ առաջ բայց իրենց իմաստները նույնիսկ այսօր էլ ճիշտ է ու համահունչ։

4․ Փորձիր մտածել ու ներկայացնել ․ եթե առակագիրները ներկա ժամանակ ստեղծագործեին, մարդկային բնավորության ինչպիսի՞ արատներ կամ առավելություններ կներկայացնեին առակներում։

Երկերեսանությունը, ժլատությունը, սպանդագործությունը։

Տեղադրիր համապատսխան տառերը։

Հայոց լեզվի և այբուբենի մասին այնքան շատ է խոսվել և գրվել, որ ստացվել է մի խառնաշփոթություն, որտեղ դժվար է տարբերել ճիշտը սխալից, պարծենկոտությունը մեծամտությունից, գիտականը անհեթեթությունից: Այս հոդվածի նպատակն է պարզորոշել այդ վիճակը և տալ որոշակիություն:

Ինչպես հայտնի է, որևէ ազգային լեզու շատ սերտ կապված է տվյալ ազգի ծագման և զարգացման հետ: Լեզվի մեջ պահպանվում են ազգի ճշմարիտ պատմությունը և շատ այլ ճշմարտություններ։ Լեզուն անմիջապես կապված է ուղեղի (մտքի) հետ: Այն անմիջապես արտահայտում է մարդու միտքը բանավոր կամ գրավոր տեսքով:

Գրավոր արտահայտվելու համար աննպայման պետք է ունենալ գրային համակարգ (այբուբեն կամ ուրիշ համակարգեր): Այժմ հայտնի է, որ հայերն ունեցել են լեզու շատ վաղուց։ Եվ բանավոր, և գրավոր (աշխարհաբար և գրաբար): Իսկ այբուբենը մեզ տվել է Մեծն ՄԵՍՐՈՊ ՄԱՇՏՈՑԸ 405թ․Բայց որտեղից է վերցրել կամ գտել՝ առայժմ պարզ չէ:

Ժամանակակիցները պնդում են, որ Մաշտոցին Աստված է տվել: Կան պնդողներ, որ Մաշտոցը երկար տարիներ

ճամփորդելով և ուսումնասիրելով շատ այբուբեններ, կարողացել է ստեղծել հայկական այբուբենը: Այս հարցը մինչ օրս պարզված չէ: Բայց անկախ նրանից, թե ինչպես է գտել կամ ստեղծել հայոց այբուբենը, Մեսրոպ Մաշտոցի արարքը (գյուտը) համարվում է շատ մեծ քայլ Հայոց պատմության մեջ: Հայկական այբուբենը շատ մեծ դեր ունեցավ հայ ազգի պահպանման և գոյատևման պարագայում. դա անժխտելի է:

Ընտրիր օտար լեզվով որևէ առակ և փորձիր թարգմանել հայերեն լեզվով։

Когда в товарищах согласья нет,
На лад их дело не пойдет,
И выйдет из него не дело, только мука.
Однажды Лебедь, Рак да Щука
Везти с поклажей воз взялись,
И вместе трое все в него впряглись;
Из кожи лезут вон, а возу все нет ходу!

Поклажа бы для них казалась и легка:
Да Лебедь рвется в облака,
Рак пятится назад, а Щука тянет в воду.
Кто виноват из них, кто прав, — судить не нам;
Да только воз и ныне там.

Երբ ընկերների մեջ համաձայնություն չկա

Իրենց գործը լավ չի լինի և այդ

գործը կդառնա տանջանք։

Մի անգամ կարապը, խեցգետինը և մի գայլաձուկ

ուզեցին բերքով մի սայլ տանել և

երեքով վերցրեցին սայլը ու սկսեցին տանել։

Չարչարվում իսկ սայլը տեղից չի շարժվում։

Բեռրը իրենց համար տանելը հեշտ էր երևում

Իսկ կարապը սայլը վերև է տանում

խեցգետինը հետևը իսկ գայլաձուկը ջուրը։

Ով է մեղավոր ով է ճիշտ մենք չենք դատելու։

Բայց սայլը մինչ մեր օրերս այնտեղ է։

Առակներից ո՞րը շատ սիրեցիր և ինչո՞ւ։

Փորձիր վերնագրել նկարը, նկարագրել տեսարանը։Գուցե հետաքրքիր փոքրիկ պատմություն ստացվի։

Հետաքրքրասեր շունը

Այս նկարում վաղ առավոտյան շունը հետաքրքրությամբ նայում է Մխիթար Սեբաստացի Կրթահամալիրի դպրոցներից մեկին։

29.11.22 աշխատանք

29.11.22

Փոքրիկ  սիրտս  ում  նվիրեմ:  Նադեր  Էբրահիմի

Ես  մի  փոքրիկ  սիրտ  ունեմ:  Շատ  փոքրիկ,  շա՜տ-շա՜տ  փոքրիկ:
–  Մարդու  սիրտը  չպետք  է  դատարկ  մնա,  –  ասում  է  տատիկը,  –  եթե  դատարկ  մնա,  դատարկ  ծաղկամանի  նման  տգեղ  կլինի  և   մարդուն  ցավ  կպատճառի:
Ահա,  հենց  այդ  պատճառով  էլ  երկար  ժամանակ  է՝  մտածում  եմ՝  այս  փոքրիկ  սիրտը  ո՞ւմ  նվիրեմ:  Այսինքն՝  ո՞ւմ  պետք  է  սրտիս  մեջ  տեղավորեմ,  որ  բոլորից  լավը  լինի:  Ճիշտն  ասած՝  ախր,  չգիտեմ՝  ինչպես  ասեմ…Սիրտս  ուզում  է՝  այս  ամբողջ-ամբողջ,  փոքրիկ-փոքրիկ  սիրտս՝  մի  փոքրիկ,  սիրուն  տնակի  պես,  մի  այնպիսի  մեկին  նվիրեմ,  որին  շա՜տ-շա՜տ  եմ  սիրում…կամ…չգիտեմ…մեկին,  որ  շատ  լավն  է:

Մեկին,  որ  իսկապես  արժանի  է  իմ  շատ  փոքրիկ  և   մաքուր  սրտի  մեջ  տնակ  ունենալու:  Ճիշտ  եմ  ասում,  չէ՞։
–  Սիրտը  հյուրանոց  չէ,  որ  մարդիկ  գան,  մի  երկու-երեք  ժամ  կամ  մի  երկու-երեք  օր  այնտեղ  մնան  ու  հետո  գնան,  –  ասում  է  հայրիկը,  –  սիրտը  ճնճղուկի  բույն  չէ,  որ  գարնանը  շինվի,  իսկ  աշնանը  քամին  այն  իր  հետ  քշի  ու  տանի…
ճիշտն  ասած՝  չգիտեմ՝  ինչ  է  սիրտը,  բայց  գիտեմ,  որ  տեղ  է  շա՜տ-շա՜տ  լավ  մարդկանց  և   մշտապես…
Դե…Երկար  մտածելուց  հետո  վճռեցի՝  սիրտս  նվիրեմ  մայրիկիս,  ամբողջ  սիրտս,  ամբողջը  նվիրեմ  մայրիկիս  և   կատարեցի  այդ  բանը…
Բայց,  ո՜վ  զարմանք,  երբ  նայեցի  սրտիս,  չնայած  մայրիկս  հանգիստ  տեղավորվել  էր  նրա  մեջ  և   իրեն  էլ  շատ  լավ  էր  զգում,  այդուհանդերձ  նկատեցի,  որ  կեսը  դեռևս  դատարկ  էր  մնացել…
Դե,  իհարկե,  հենց  սկզբից  ես  պիտի  գլխի  ընկնեի  ու  սիրտս  երկուսին  նվիրեի՝  հայրիկիս  ու  մայրիկիս:  Այդպես  էլ  վարվեցի:
Հետո,  հետո  գիտե՞ք՝  ի՞նչ  եղավ:  Այո,  իհարկե,  նայեցի  ու  տեսա՝  սրտիս  մի  մասում  դեռևս  դատարկ  տեղ  է  մնացել…
Անմիջապես  վճռեցի  սրտիս  դատարկ  մնացած  անկյունը  նվիրել  մի  քանի  հոգու:  Մի  քանի  հոգու,  ում  շատ  եմ  սիրում:
Մեծ  եղբորս,  փոքրիկ  քրոջս,  պապիկին,  տատիկին,  իմ  բարի  քեռուն  և   ուրախ  բնավորությամբ  հորեղբորս  էլ  տեղավորեցի  սրտիս  մեջ:
Մտածեցի՝  հիմա  արդեն  սրտիս  մեջ  կարգին  խճողում  է…այսքան  մարդ  մի՞թե  հնարավոր  է  այսքան  փոքրիկ  սրտում  տեղավորել:
Բայց  երբ  նայեցի  սրտիս,  Աստված  իմ,  Աստված  իմ,  գիտե՞ք՝  ինչ  տեսա:
Տեսա,  որ  այս  բոլոր  մարդիկ  տեղավորվել  են  սրտիս  ճիշտ  կես  մասի  մեջ,  ճիշտ  կեսի,  թեև   հանգիստ  նստել,  ասում,  խոսում  ու  ծիծաղում  էին,  և   ոչ  մեկը  չէր  բողոքում  տեղի  նեղվածքից:
Դե…հետո  հերթը…Այո,  ճիշտ  է,  սրտիս  մնացածը,  այսինքն՝  դատարկ  մնացած  կեսը  ուրախությամբ  ու  գոհունակությամբ  նվիրեցի  այն  բոլոր  լավ  մարդկանց,  ովքեր  ապրում  են  մեր  թաղում,  և   բոլոր  այն  լավ  բարեկամներին,  որ  ունեմ,  և   բոլոր  ընկերներիս  և   բոլոր  այն  ուսուցիչներին,  ովքեր  սիրում  են  երեխաներին…
Եվ  գիտե՞ք,  թե  ինչ  եղավ…
Աստված  իմ,  այսքան  փոքրիկ  սիրտը  ինչպե՞ս  կարող  է  այսքա՛ն  մեծ  լինել:
Ճիշտն  ասած,  խոսքը  մեր  մեջ,  հայրս  մի  հորեղբայր  ունի:  Հայրիկիս  այս  հորեղբայրը  շա՜տ,  շա՜տ,  շա՜տ  փող  ունի:  Ես  երբ  տեսա՝  բոլոր  լավ  մարդիկ  տեղավորվում  են  սրտիս  մեջ,  աշխատեցի  հայրիկիս  այս  հորեղբորն  էլ  տանեմ  սրտիս  մեջ  և   մի  անկյուն  էլ  նրան  հատկացնեմ…բայց…չտեղավորվեց…ինչ  արեցի,  չտեղավորվեց…շատ  խղճացի…բայց  ի՞նչ  անեմ,  չտեղավորվեց,  էլի,  իմ  մեղքը  հո  չի,  իր  մեղքն  է:  Այսինքն՝  ճիշտն  ասած,  երբ  ինքն  էլ  դժվարությամբ,  մի  կերպ  տեղավորվում  էր  սրտիս  մեջ,  փողերի  հսկա  սնդուկը  դուրս  էր  մնում,  նա  էլ  հևիհև  դուրս  էր  վազում  սրտիցս,  որպեսզի  վերցնի  իր  սնդուկը…
Այո…կամաց–կամաց  հասկանում  էի,  թե  մի  փոքրիկ-փոքրիկ  սիրտ  որքա՜ն  կարող  է  մեծ  լինել:  Մի  գիշեր,  երբ  հիշեցի  այն  մեծ  պատերազմի  ծանր  օրերն  ու  գիշերները,  միանգամից  վեր  թռա  ու  ճչացի.  «Սրտիս  մնացած  մասը  կնվիրեմ  բոլոր  նրանց,  ովքեր  կռվեցին  և   կեղտոտ  թշնամուն  մեր  հողից,  մեր  երկրից  ու  մեր  տնից  դուրս  վռնդեցին…»:
…Հիմա  այլևս  իմ  սիրտը  նմանվել  էր  մի  մեծ  քաղաքի,  դպրոց  ուներ,  հիվանդանոց  ուներ,  զորանոց  ուներ,  փողոց,  թաղ,  պողոտա  ուներ  և   դարձյալ  մի  աշխարհի  չափ  դատարկ  տեղ  ուներ…
Ինքս  ինձ  ասացի.  «Այլևս  բավական  է  ընտրություն  անել,  իմ  սիրտը  պատկանում  է  աշխարհի  բոլոր-բոլոր  լավ  մարդկանց՝  աշխարհի  այս  ծայրից  մինչև   մյուս  ծայրը…»:
Դուք  ինքներդ  տեսնում  եք՝  հիմա  միայն  մի  շա՜տ-շա՜տ  փոքրիկ  անկյուն  է  դատարկ  մնացել  սրտիս  մեջ:  Գիտեք՝  այդ  տեղը  ում  համար  եմ  թողել,  այո,  ճիշտ  է,  բոլոր  վատ  մարդկանց,  միայն՝  մի  պայմանով,  որ  հրաժարվեն  վատ  լինելուց  և   վատ  արարքներ  կատարելուց.  երեխաներին  չնեղացնեն,  ծովը  չկեղտոտեն,  կենդանիներին  չսպանեն  և   ոչ  մեկի  նկատմամբ  բռնություն  չգործադրեն…
Վատ  մարդիկ  էլ,  եթե  լավանան,  իրավունք  ունեն,  չէ՞,  իմ  սրտի  մեջ  մի  փոքրիկ  տնակ  ունենալու.  ..չէ՞։
Կարծում  եմ՝  եթե  վատ  մարդիկ  բարիանան  ու  գան,  դարձյալ  իմ  սրտի  մեջ  մի  փոքրիկ  տեղ  կմնա…գուցե  անտառների  համար,  սարերի,  ձկների,  եղնիկների,  փղերի…և   շատ  ուրիշ  բաների  համար…
Իսկապես,  զարմանալի  է,  հայտնի  չէ՝  սա  սի՞րտ  է,  թե՞  ծով:  Այսքան  փոքրիկ  սիրտն,  ախր,  ինչպե՞ս  է,  որ  երբեք  չի  լցվում:
Դե  լավ,  դա  ինձ  չի  վերաբերում:
Երբ  մեծանամ,  գուցե  հասկանամ,  թե  ինչու  է  այդպես,  սակայն  հիմա,  մինչև   այն  պահը,  երբ  դեռ  սրտիս  մեջ  տեղ  կա,  պետք  է  այդ  տեղը  նվիրեմ  լավ  ու  բարի  մարդկանց։
Սիրտը  հենց  դրա  համար  է,  ճիշտ  չէ՞։

Կարդացե՛ք ստեղծագործությունը և կատարե՛ք ա  և բ  առաջադրանքները.

ա) Մեկնաբանե՛ք հետևյալ մտքերը․

Այսքան փոքրիկ  սիրտն,  ախր,  ինչպե՞ս  է,  որ  երբեք  չի  լցվում:

Այս տողով բանաստեղծը ուզում է ասել ,որ մարդը կարող է սիրել կարելի է ասել ամբողջ աշխարհը։ Մարդու սիրտը անծայրածիր է։

Երբ հայրիկիս հորեղբայրը  դժվարությամբ,  մի  կերպ  տեղավորվում  էր  սրտիս  մեջ,  փողերի  հսկա  սնդուկը  դուրս  էր  մնում,  նա  էլ  հևիհև  դուրս  էր  վազում  սրտիցս,  որպեսզի  վերցնի  իր  սնդուկը…

Բանաստեղծը ուզոում է ասել ,որ իր հայրիկի հորեղբայրը իրեն դուր չէր գալիս և այդ հորեղբայրը ավելի շատ էր մտածում իր փողերի մասին քան թե բանաստեղծի մասին։

Գիտեք՝ այդ  տեղը  ում  համար  եմ  թողել,  այո,  ճիշտ  է,  բոլոր  վատ  մարդկանց,  միայն՝  մի  պայմանով,  որ  հրաժարվեն  վատ  լինելուց

Այս տողով բանաստեղծը ուզում է ասի ,որ ինքը չի սիրում վատ մարդկանց։

Տեսա, որ  այս  բոլոր  մարդիկ  տեղավորվել  են  սրտիս  ճիշտ  կես  մասի  մեջ,  ճիշտ  կեսի,  թեև   հանգիստ  նստել,  ասում,  խոսում  ու  ծիծաղում  էին,  և   ոչ  մեկը  չէր  բողոքում  տեղի  նեղվածքից:

Բանաստեղծը ուզում է ասել ,որ այդ մարդիկ չեն բողոքել որ ինքը սիրել է չափից շատ մարդկանց։

Սրտիս մնացած  մասը  կնվիրեմ  բոլոր  նրանց,  ովքեր  կռվեցին  և   կեղտոտ  թշնամուն  մեր  հողից,  մեր  երկրից  ու  մեր  տնից  դուրս  վռնդեցին…

Այս տողով բանաստեղծը ուզում է ասել ,որ ինքը հարգում է զինվորներին գլուխ խոնարհում նրանց առջև։

բ) Ո՞ր մտքերն են արտահայտում  ստեղծագործության գաղափարը։ Պատասխանը հիմնավորե՛ք։

Սրտում կարող են տեղավորվել բոլոր մարդիկ։

Սիրտը տեղավորում է բոլոր բարի մարդկանց։

Հարուստ մարդիկ սրտում տեղ չունեն։

Սիրտը կարող է տեղավորել նաև վատ մարդկանց։

Սրտում կարող է իշխել միայն սերը։

Ես մտածում եմ ,որ գրեթե բոլոր մտքերն էլ ճիշտ էին որովհետև մարդը կարող է սիրել բոլոր մարդկանց բայց ոչ վատ մարդկանց։ Նաև հարոուստ մարդիկ էլ կարող են լինել սրտի մեջ բայց եթե իրենք չարսիրտ չեն։ Ու վերջինը սրտում չի կարող իշխել միայն սերը։

Ինչքանո՞վ է իրական կամ երևակայական պատմվածքը:

Այս պատմվածքը գրել են շատ տարիներ առաջ ,բայց այս պատմվածքի միտքն մինչև մեր օրերս էլ ճիշտ է։

2.Ավելորդ բառերը գտիր և նախադասություններից հանիր։

Էլի դարձյալ այդ մսսին ես խոսում։

Ամբողջ ճանապարհը ոտքով քայլեցի ։

Դու արդեն հե՞տ ես վերադարձել;

Կարմիր գույնի շատ ծաղիկներ հավաքեցինք։

Կրկին անգամ ասում եմ քեզ։

Նախ առաջին հերթին այս գործը պիտի լինի։

Քեզ մի հատ մարդ էր հարցնում։

Կարելի է մի հատ զանգել։

Ուրիշ այլ մարդիկ ավելի լավ կհասկանային։

Ավելորդ բառերն են․՝Կարմիր գույնի շատ ծաղիկներ հավաքեցին, ամբողջ ճանապարհը ոտքով քայլեցի, կարելի է մի հատ զանգել։

  1. Առածները լրացրու ընդգծված բառերի հականիշներով։

Չկա չարիք առանց բարիք։

Ջրի բերածը ջուրը կտանի։

Տերովին տերնա պահել, անտերին գայլն է կերել։

Մտնելուց առաջ միտք արա, թե ոնց ես հելնելու։

Ինչքան գետնի երեսն է ,յոթ էնքան գետնի տակն է։

  1. Գտիր տրված բառերի նույնարմատ հականիշները։

Օրինակ ՝ կարևոր -անկարևոր։

Գեղեցիկ,հաճելի, մարդկային,գիտուն,դուրեկան,ուշադիր արժանի,թևավոր ախորժելի,գունեղ,բնական ,խելոք,կարևոր,լուրջ,անամպ,տեղյակ լո

Տգեղ,տհաճ, անմարդկային,անգիտուն,անդուր,անուշադիր անարժան,անթև,անախորժ,անգույն,անբնական ,անխելք,անկարևոր,անլուրջ,ամպոտ,անտեղյակ։

09.11.22. աշխատանք

09.11.22.

  1. Ողջույն սիրելի սեբաստացի։Պատմիր կրթահամալիրում քո սովորորած երգերի ու պարերի մասին։Ներկայացրու դրանց պատմությունը։

Այս դպրոցում սովորելու ընթացքում սովորեցի շատ տարբեր երգեր և պարեր։ Բայց իմ ամենասիրածն է <<Իմ չինարի յարը>> երգը և <<Մոմերով պարը>> ։

Հայերենում տողադարձն ավելի հաճախ կատարվում է վանկատման սկզբունքով, այսինքն՝

  • Երկու ձայնավորների միջև գտնվող մեկ բաղաձայնն անցնում է հաջորդ տող, օրինակ՝ ա-շակերտ, նկա-րել, հա-սարակ և այլն։
  • Երկու ձայնավորների միջև գտնվող երկու և ավելի բաղաձայններից հաջորդ տող է անցնում միայն մեկը՝ վերջինը, օրինակ՝ կար-դալ, հաղ-թել կանգ-նել, հարց-նել և այլն։
  • Երկու և ավելի բաղաձայնների միջև եղած գաղտնավանկը, այսինքն՝ լսվող, բայց չգրվող ը հնչյունը գրվում է միայն տողավերջի ու հաջորդ տողի սկզբի վանկերում, օրինակ՝ հետաքըր-քըրվել, կըն-քահայր, բայց հե-տաքրքրվել, կնքա-հայր։

երկու ձայնավորների միջև եղած երկու և ավելի բաղաձայններից միայն մեկն է անցնում հաջորդ վանկ։Բայց եթե երկորդ բաղաձայնը յ— ն է, նրան նախորդողը կարող է յ- ի հետ անցնել հաջորդ տող (օրինակ ՝ ար-յուն, բայց՝ ա- րյուն)։

Վանկատման ժամանակ և -ով գրվող եվ հնչյունակապակցությունը երկու տառով է արտահայտվում, եթե նրա մեջ մտնող հնչյունները ՝ ե -ն և վ-ն , տարբեր վանկերի կազմում են լինում։ Եթե դրանք նույն վանկի կազմում են , և տառով են արտահայտվում։

Տրված բառերը բոլոր հնարավոր ձևերով տողադարձիր։

Բարեկամաբար,կառավարել,արդուկ,հարավային,հեռախոս, բարձրացնել,անկացնել,հարթեցնել։

Բարե-կամաբար, բարեկա-մաբար, կառա-վարել, կառավա-րել, ար-դուկ, հարա-վային, հարավա-յին, հեռա-խոս, հե-ռախոս, բարձրա-ցնել, բարձրաց-նել, անց-կացնել, անցկաց-նել, հար-թեցնել, հարթեց-նել։

Տառային և վանկատառային հապավումները չեն տողադարձվում, օրինակ՝ ԽՍՀՄ, ԱՊՀ:

Տրված բառերը վանկատիր երկու ձևով։

Անկյուն, մատյան, գոչյուն, գիտություն, սենյակ, Հակոբյան, առյուծ, մատյան, բարդություն։

Անկ-յուն, ան-կյուն, մատ-յան, մա-տյան, գոչ-յուն, գո-չյուն, գիտու-թյուն, գի-տություն, սեն-յակ, սե-նյակ, Հակոբ-յան, Հա-կոբյան, առ-յուծ, մատ-յան, մա-տյան, բարդու-թյուն, բարդութ-յուն։

Համո Սահյան, Հրաշք լիներ։

Փորձիր արտասանել և իքնդ քեզ ձայնագրել։

<<Հրաշք լիներ >> վերնագրով փորձիր ինքնդ երևակայել ․․․

Մի հրաշք լիներ աշխարհում վերանար չարն ու անիրավը։ Աշխարհում վերանար պատերազմն և սպանդագործությունը։ Պատերազմի ընթացքում չթափվեն անմեղ մարդկային արյուն և որբանան երեխաները։ Մի հրաշք լիներ մարդիկ միայն ժպտային ու բարի ու գթասիրտ լինեին միմյանց հանդեպ։ Ինչ էլ որ լինի ես չեմ դադարում հավատալ հրաշքների։

Ամփոփիչ աշխատանք

  • Ո՞ր երևույթներն են կոչվում ֆիզիկական։ Բերե՛ք օրինակներ։

Ֆիզիկական երևույթի ժամանակ տվյալ նյութը փոխվում է բայց նոր նյութ չի առաջանում։ Օրինակ սառույցի այրումը։ Այն պինդ վիճակից դառնում է հեղուկ։

  • Ո՞ր երևույթներն են կոչվում քիմիական ։ Բերե՛ք օրինակներ։

Քիմիական երևույթի ժամանակ մի նյութից առաջանում է նորը։ Օրինակ ավազի տաքացման ժամանակ առաջանում է ապակի։

  • Որո՞նք են ֆիզիկական երևույթների տարատեսակները։

  • Ո՞ր երևույթն են անվանում քիմիական ռեակցիա։

Քիմիական երևույթը դա հենց քիմիական ռեակցիան է։

  • Թվարկե՛ք քիմիական ռեակցիաների բնորոշ մի քանի հատկանիշ:

Երբ տվյալ նյութը փոխում է իր գույնը, համը, առաջանում է լույս, առաջանում է հոտ, նյութը դառնում անհամ կամ փոխում իր համը։

  • Բերե՛ք քիմիական ռեակցիայի օրինակներ։

Փայտի այրոում, լուսասինթեզ, ավազի տաքացուոմ, ապակու տաքացում։

  1. Լուսասինթեզը համարվու՞մ է քիմիական ռեակցիա։

Այո։ Այդ ռեակցիայի ժամանակ լույսը դառնում է օդ։

  • Ո՞ր քիմիական ռեակցիաներն են անվանում քայքայման։

Երբ պարզ նյութը քայքայման ժամանակ դառնում է պարզ նյութ և հակառակը պարզ նյութից բարդ։

  • Ո՞ր քիմիական ռեակցիաներն են անվանում միացման ։

Երբ երկու նյութ միանում են իրար առաջանում է նոր նյութ։ Օրինակ օդը որևէ նյութի միանալուց առաջանում են նոր նյութեր որոնք կոչվում են օքսիդներ։

  • Ի՞նչ է այրումը։Ի՞նչով է ուղեկցվում այն։

Այրելու ժամանակ նյութը փոխվում է։

  • Որո՞նք են այրման առաջացման պայմանները։

Ամենակարևոր պայմանն է թթվածինը։

  • Հրդեհը հանգցնելու ի՞նչ միջոցներ գիտեք։

Ամենակարևորը չտալ հրդեհին թթվածին։ Օրինակ կրակմարիչի փրփուրը չի տալիս հրդեհին թթվածին։

  • Ի՞նչ է վառելանյութը։

Այն նյութը որը հեշտ վառվում է։

  • Ո՞ր նյութերն են կոչվում օքսիդներ:

Օդի և որևէ նյութի միացումը։

  • Ի՞նչ բաղադրություն ունեն աղերը:

Պլաստիկի մնացորդներ։

  • Որո՞նք են թթվային անձրևների առաջացման պատճառները,և ի՞նչ հետևանքներ կարող են դրանք ունենալ:

Քիմիական մնացորդները կարող են բարձրանալ երկինք միանալ ջրին առաջացնելով թթվային անձրևներ։

  • Ինչու՞ չի կարելի այրել կենցաղային աղբը:

Այն կարող է առաջացնել թունավոր նյութեր։

Спешите делать добрые дела. Сочинение

Самое главное отличия человека от дикого животного в том-то что человек может помогать без получения какого либо вознаграждения взамен. Но многие всегда требуют взамен чего-нибудь ради помощи это плохо. Помогайте своим друзьям, родственником и просто прохожим. Возможно вы не получите чего-то взамен но зато тому кому вы поможите будет хорошо на душе и это главное.

Դասարանական աշխատանք

• Որտե՞ղ է Միջագետքը, ի՞նչ սահմաններ է ընդգրկում։

Միջագետքը գտնվում է Տիգրիսի և Եփրատ գետերի մեջտեղում։

• Միջագետքում ինչպե՞ս ձևավորվեցին առաջին պետությունները։

Կարելի է օրինակի հհամար բերել Խեթերի պետությունը։ Իրենք ստեղծոււմ էին փոքրիկ պետաություններ։

• Ներկայացրեք Հին Եգիպոսի ձվավորման պատմությունը, նշանավոր արքաների գործունեությունը։

Այնտեղ թագավորներին կոչում էին փարավոններ։ Իրենք կարուցում էին բուռգեր արքանների մահվանից հետո այնտեղ թաղվելու համար։ Նաև Եգիպտոսը կոչել էին Նեղոսի պարգև որովհետև Եգիպտոսը կարուցվել էր Նեղոս գետի մոտ։
• Ե՞րբ Փոքր Ասիայում ձևավորվեցին պետություններ։

Խեթերի ստեղծած փոքրիք պետությւոնները ապրում էին Փոքր Ասիաի թերակղզում և այդ պետությունների մեջ սկսվեց պատերազմ և հաղթեց Լաբարնա թագավորը։ Հետո հռչակվեց քաղաք Խաթթուսասը։
• Պատմե՛ք Խեթական պետության մասին։

Խեթերը ստեղծեցին փոքր պետություներ որոնք աշխույժ առևտրի մեջ էին միջագետքի հետ։ Իրենց ստեղծած փոքրիկ պետությունների մեջը սկսվեց պատերազմ և հաղթեց Լաբարնա թագավորը։ XIV -XIII դարերում հասան իրենց հզորության գագաթնակետին։ Նվաճեցին Միտանին և հասան Եգիպտոս։

Առակների շարք

Առակների շարք

Գյուղացին ու իր որդիները

Գյուղացու մահը մոտեցել էր: Նա ուզում էր, որ իրենից հետո որդիները լավ հողագործ դառնան: Նրանց հավաքեց ու ասաց. «Սիրելի՛ զավակներ, ես մի խաղողի վազի տակ գանձ եմ թաղել»: Հենց որ հայրը մահացավ, որդիները շտապ վերցրին բահերն ու թիերը և իրենց ամբողջ հողամասը մի լավ փորեցին: 
Ճիշտ է, նրանք գանձ չգտան, բայց այգին առատ բերք տվեց:
Առաջադրանք:
Ինչ է սովորեցնում առակը:

Ամեն ինչում կա առավելություն։

Եզոպոսի  «Եղջերուն ու խաղողը» առակը։

Եղջերուն, որսորդներից փախչելով, թաքնվեց խաղողի այգում: Որսորդներն անցան կողքով, և եղջերուն վճռեց, որ այլևս չեն նկատի իրեն և կրծոտեց խաղողի տերևները: Բայց որսորդներց մեկը շուռ եկավ, նկատեց նրան, վերջին  նետով նշան բռնեց և վիրավորեց եղջերուին: Զգալով մոտալուտ մահը` եղջերուն հառաչելով ինքն իրեն ասաց. «Տեղս է, խաղողի վազն ինձ փրկեց, իսկ ես ոչնչացրի այն»:

Առակս կարելի է վերագրել այն մարդկանց, ովքեր նեղացնում են իրենց օգնականներին, որի համար էլ Աստված պատժում է նրանց:
Առաջադրանք:
Ի՞նչ հասկացար առակից: Ինչի՞ մասին է այն:

Այն ինձ հասկացնում է որ եթե մեկը քեզ օգնում է քո կյանքի դժվար ժամանակահատվածներում դու պետք է այդ շնորհակալ լինես։

Առաջադրանք:
Ի՞նչ է առակը:

Կարճ ասած առակը դա ինչ-որ իմաստով պատմություն է և ունի որևէ խորհուրդ կամ խրատ։

Բլոգումդ ներկայացրու քո սիրած առակներից մի քանիսը։

Իմ սիրած առակներից են <<Վատ Ըկերը>> ։ Այն պատմում է մի առյուծ արքայի մասին ով հիվանդացավ և առյուծը կանչեց բոլոր գազաններին իր մոտ։ Բոլոր գազանները եկան բացի աղվեսից։ Մի պառավ գայլլ հենց դրա մասին էլ ասաց առյուծին։ Առյուծը հրամայեց մի քանի կենդանիններին որ այդ աղվեսին բերի իր մոտ։ Աղվեսը եկավ և ասաց ,որ պիտի գայլի միս ուտի։ Առյուծը կերավ և բուժվեց։

Փորձիր ինքնդ հորինել մեկ առակ։

<<Ծեր կրիա>>

Մի անգամ գետի մոտ կրիա էր նստած։ Այդ գետի մոտ շատ կոկորդիլոսներ կային, բայց կրիան դրա մասին չէր մտածում։ Մի նապաստակ է գալիս ու վախեցած ձայնով ասում։
—Այ կրիա չես տեսնում այստեղ կոկորդիլոսներ կան, արագ հերացիր այստեղից։ Նապաստակը արագ վազեց այդ գետի մոտից բայց չհասցրեց և իրեն կոկորդիլոսը կերավ։ Կրիան ինքն իրեն ասաց։

—Այ մարդ ավելի լավ է չվախենալ որևէ բանից թէ չէ այն ամեն դեպքում կպատահի։

Կետերի փոխարեն գրի՛ր յա, իա կամ եա: Բառարանով ստուգի՛ր՝ ճի՞շտ ես գրել

Միմյանց, քվեարկություն,  որդյակ,  յասաման,  քիմիական,  հեքիաթային,  ոսկյա,  հրեական,  դաստիարակություն,  սենյակ,  կրիա,  Անդրիաս,  Եղիազարյան,  կյանք: 
Որտեղ պետք է, կետի փոխարեն յ գրի՛ր: 

Հայացք,  հայելի,  հոյակապ,  միացում,  ձիարշավ,  տիեզերական,  փակեի,  կայարան,  խաբեություն,  էի,  գնայի,  բույեր, տղայի,  Մարոյի: 

Կետերը փոխարինի՛ր ր կամ ռ տառով (հարկ եղած դեպքում օգտվի՛ր ուղղագրական բառարանից): 

Արծիվ, առյուծ, մրմուռ, մարմար, մռմռոց, փրփրել, բառբառել, արհամարհել, բարձ, պառկել, : 

Գտիր հնչյունափոխված արմատների անհնչյունափոխ ձևերը:

Կիսատ-կես
հրեղեն-հուր
առվակ-առու
կաղնուտ-կաղին
կուտակել-կույտ
գծագիր-գիծ
փոշեկուլ-փոշի
բուրավետ-բույր
իջնել-էջք
մամռապատ-մամուռ

Տրված բառերից նոր բառեր կազմիր- ական կամ ային ածանցներով։

Օրինակ՝

մանուկ-մանկական

Լեռն,քաղաք,անձրև,բարեկամ,շուն,անձ,զինվոր,ցամաք,ծնունդ,տուն,անապատ,դև,դյուցազն,ստրուկ,պետ,տոհմ,խորհուրդ։

Լեռնային, քաղաքային, անձրևային, բարեկամական, շնային, անձնական, զինվորական, ցամաքային, ծննդկան, տնային, անապատային, դիվային, դյուցազնական, ստրկական, պետական, տոհմային, խորհրդային

Վիլյամ Սարոյան «Վիրավոր առյուծի պատմությունը»

Մեծ հավակնություններ ունեցող փոքր մարդկանց իրենց արժանի տեղը ցույց տալու համար նա մեկ այլ պատմություն էր պատմում որսորդի գնդակից վիրավորված առյուծի մասին, որ ցավից ոռնում էր և մահվան դուռն էր հասել: Առյուծին է մոտենում փոքրիկ, դանդաղաշարժ կրիան և հարցնում.
– Ի՞նչդ է ցավում:
– Որսորդն է վիրավորել, – պատասխանում է առյուծը:
Կրիան բարկանում է և ասում.
– Թող չորանան այն մարդու թևերը, որ վնասում են երկրի երեսին ապրող մեզ նման հրաշալի արարածներին:
– Կրիա եղբայր, – պատասխանում է առյուծը, – պետք է ասեմ, որ որսորդի հասցրած վերքն ավելի քիչ է ինձ տանջում, քան այն, ինչ հենց նոր ասացիր:
Այդ ասելով՝ առյուծը հոգին ավանդում է: Նույն բանի շուրջ նա մեկ այլ պատմություն էլ էր պատմում կամրջով անցնող փղի ականջը մտած լվի մասին:
– Ընկերս, – ասում է լուն, – երբ մեզ նման հսկաներն անցնում են կամրջի վրայով, այն ցնցվում է մեր հզորությունից:

25.11.22 աշխատանք

25.11.22

ԱՊԱՇԽԱՐՈՂ ԳԱՅԼԸ
Գայլը ծերանալով, գնում է ոչխարի հոտի մոտ ու ասում.

– Այժմ ապաշխարող եմ և շատ եմ ձեզ վշտացրել, ուստի ուզում եմ գալ ու ձեր տան ավլողը դառնալ, որպեսզի թողության արժանանամ, պահպանեմ ձեր մանուկներին ուրիշ գայլերից։

Եվ ուրախանալով, ոչխարները շներին ասում են.

– Այլևս մի հալածեք նրան։

Գայլը մնում է այդտեղ, համբերում մինչև մեծանում են գառները, ապա սկսում է հոշոտել և ուտել նրանց։ Ի վերջո, շատերը նկատելով այդ, սատկեցնում են նրան։

Առակս այսպիսի խրատ է տալիս, շուտ չհավատալ չարագործին։

Հարցեր ։

Բացատրիր առակի իմաստ։

Այս առակի իմաստն այն է որ չպետքէ շուտ հավատալ չարագորխի խոսքերին։

Ի՞նչ է նշանակում ապաշխարել։

Մեղքի համար զղջալ։

Ընտրիր Մխիթար Գոշի ևս հինգ առակ ,կարդա և մեկնաբանիր։

ՄՈՐԵՆԻՆ ԵՎ ՎԱԶԸ

Ոխ պահելով վազի դեմ, մորենին ասաց.

– Քեզ նման կբարձրանամ և կրկնակի պտուղ կտամ և կգերազանցեմ քեզ, որովհետև ձմռանը ես անթառամ եմ լինում:

Վազը հակաճառեց նրան.

– Քո պարծանքը կատարյալ կլինի, երբ աշնանը հավաքվես հնձանում։

Իսկ աշնանը մորենին ոտնատակ եղավ։

Շատ լավ առակ էր։ Այն սովորեցնում է մեզ ինքնասիրահարված և ինքհավան չլինել։

ՆՌՆԵՆԻՆ ԵՎ ԹԶԵՆԻՆ

Նռնենին և թզենին կամեցան սիրով կապվել միմյանց հետ ու երդվեցին քաղցրությամբ, բայց նռնենու թթվության պատճառով ձանձրացավ թզենին, և նրանց դաշինքը խախտվեց.

Առակիս իմաստն այն է, որ սիրողները նախ պետք է փորձեն միմյանց բարքերը, թե բոլոր կողմերով նման են իրար, իսկ եթե ոչ՝ հեշտությամբ կխախտվի սերը։

Այս առակը նույնպես ճշմարիտ է։ Նրա իմաստն այն է որ պետք է զգույշ լինել և ձգտել ներդաշնակության։

Բառարանից դուրս գրիր բառեր ան— նախածանցով և բացատրիր , օրինակ՝ անշուք, անշտապ,անհայտ։

Ան նախածանցով բառերը ցույց են տալիս ինչ-որ բանի չլինելը։

Անքուն, անէական, անշունչ, անսիրտ, անզգույշ։

Արդյո՞ք սիրում ես , երբ քեզ համեմատում են որևէ մեկի հետ։

Ոչ։ Ամեն մարդ անհատ է և դա շատ սխալ է համեմատել որևէ մարդուն ուրիշի հետ։ Ամեն մեկն իր ձևով լավն է։

Հաճախ ես համեմատում իրար հետ շրջապատիդ մարդկանց ։

Ոչ։ Ես ինձ ոչ մի անգամ չեմ համեմատել ուրիշի հետ։

Գրիր համեմատել բառի հոմանիշները։

Բաղդատել, զուգադրել, չափել։